Tatar kəndindəki yeganə qəhvəxanadan dəniz və sahilin boz qumu aydın görünürdü. Açıq pəncərələrdən və eyvanın sütunları arasındakı iri qapıdan səmanın sonsuz maviliyinə dənizin açı-mavi rəngi içəri dolurdu. Hətta yay gününün bürkülü havası belə açıq-mavi çalar alır, o çalarda uzaq sahil dağlarının cizgiləri qərq olur və yayılırdı. Dənizdən külək əsirdi. Duzlutəhər sərinlik qonaqları cəlb eləmişdi, onlar qəhvə sifariş eləyib pəncərənin qabağında dayanır, ya da eyvanda əyləşirdilər. Hətta qəhvəxana sahibinin özü, əyriqıç Məhmət də qonaqların istəklərini əvvəlcədən başa düşüb kiçik qardaşına qışqırırdı: “Cəfər, bir qəhvə… iki qəhvə”, – özüsə başını qapıdan çıxarırdı ki, bir anlığa rütubətli havayla sərinləsin, qırxıq başındakı kirdə tatar təsəyini götürsün. Boğanaqdan qıpqırmızı olmuş Cəfər peçin odunu üfürənə, yaxşı “qaymağı” çıxması üçün qəhvədanı taqqıldadanacan Məhmət dənizə baxırdı

"Bu kitab mənim bir baba kimi həm öz nəvələrimə, həm də bütün balalarımıza hədiyyəmdir." - Ramiz Rövşən

Reanimasiya briqadasının rəhbəri həyətdə, kölgəlikdə oturub dəsmalı ilə tərini silirdi. Kişi bərk tərləmişdi, elə bil hamamdan çıxmışdı: həm pörtmüşdü, həm təngnəfəs olmuşdu. «Gör nələr çəkirlər, fağırlar. Balaca işdimi, ölü dirildəsən?» Sayalı arvad həyətin xəlvət yerində, taxta köşkə oxşayan tikilinin yanında dayanıb, kölgəlikdə stul üstə oturmuş kök həkimin dəsmal ilə üzünü yellədiyinə tamaşa edirdi, özü də açıq-aşkar sezilən bir təlaşla: çünki doğrudan balaca şey deyildi, kənd feldşeri Sayalı arvada demişdi ki, Salahovun maşında dərəyə aşmış baldızını «diriltməyə» gələn bu eynəkli, sifəti sac boyda, buxağı xəmirsayağı ikiqat sallanıb qıpqırmızı qızarmış kişi Bakıda bütün ölü dirildənlərin ən böyüyü idi.

Coğrafiya 7 ci sinif

Ştefan Svayqın ən məşhur novellası “Şahmat” insan şüurunun siyasi təzyiq ucbatından necə haçalandığını, ikiləşməyə məruz qaldığını açıq-aşkar göstərən və insanı dərindən sarsıdan bənzərsiz əsərdir. Usta yazıçı bu kiçikhəcmli əsərdə XX əsr Avropa mədəniyyətinin süquta uğradığını – Hitleri simvolizə edən Çentoviç kimi küt, lovğa bir adamın şahmat üzrə dünya çempionu olması – və ümumilikdə həmin dövrdə dünyada hökm sürən müharibə və zorakılıq ab-havasını – Doktor B.-nin amansız şəkildə təcrid edilərək dəliyə çevrilməsi – mahiranə şəkildə əks etdirir. Dünya ədəbiyyatının, bəlkə də, ən vahiməli və başgicəlləndirici səhnələrindən biri Doktor B.-nin, şahmatla zəhərlənmiş dünyasında keçirdiyi hisslərdir. Burada oxucu, insanın təcridedilmə nəticəsində hansı iztirablar yaşadığını, “heçliyə” düşdüyünü, faşizmin nəinki insanları kütləvi şəkildə qırdığını, bundan da betəri, insanı mənəvi cəhətdən işgəncəyə məruz qoyduğunu beyninin bütün hüceyrələrinə qədər hiss edir.