"Bu kitab mənim bir baba kimi həm öz nəvələrimə, həm də bütün balalarımıza hədiyyəmdir." - Ramiz Rövşən

Nerdə məni gül qoynunda doğuran, Xəmirimi göz yaşıyla yoğuran, Beşiyimdə "layla balam" çağıran, Azərbaycan mənim baxtsız anam, oy, Neçə bir il həsrətinlə yanam, oy!.. Salam desəm, rüzgar alıb götürsə, Ağrı dağdan Alagözə ötürsə, Gur səsimi göy Xəzərə yetirsə, Xəzər coşub zəncirini qırsa, oy!.. Hökm etsə, bu sərsəm gediş dursa, oy!..

İlahi, mənə yox, mən istəmirəm, İlahi, yazığın gəlsin bu qıza. Elə eləmə ki, oğlanlar, qızlar, Kişilər, arvadlar gülsün bu qıza. Elə eləmə ki, vüsal yerinə Göz yaşı danışsın, qəhər danışsın. Bir qızdan bir bölük adam danışsın, Bir qızdan bir böyük şəhər danışsın. Elə eləmə ki, bu qız bu eldə, Dilə-dişə düşsün məndən ötəri… Sərçə balasıdı bu qız bu saat, Boynunu uzadıb dəndən ötəri.

Əsərdə ABŞ-da artıq milyonlarla insanın sandıq başına gedib səs vermədiyi "elektron demokratiya" dövründən bəhs olunur. Bu sistemdə bütün ölkəni və seçkiləri idarə edən nəhəng "Multivak" (Multivac) adlı superkompüter hər seçkidə bütün ölkə əhalisini təmsil edəcək cəmi bircə nəfər adi vətəndaş seçir. Hekayənin baş qəhrəmanı, İndiana ştatında yaşayan tamamilə sıravi və siyasətlə maraqlanmayan mağaza işçisi Norman Muller kompüter tərəfindən ilin seçicisi elan edilir. Hökumət rəsmiləri onun evini nəzarətə götürür və onu xüsusi bir müəssisəyə apararaq Multivakla əlaqələndirilmiş aparatlara bağlayırlar. Norman burada siyasi namizədlər haqqında deyil, gündəlik həyata dair tamamilə bəsit və əlaqəsiz görünən suallara (məsələn, zibil yığılması və ya yumurtanın qiyməti barədə) cavab verməli olur. Bu üç saatlıq yorucu proses zamanı superkompüter təkcə onun şifahi cavablarını deyil, bədəninin bioloji, emosional və psixoloji reaksiyalarını da ölçərək təhlil edir. Multivak bu məlumatlar əsasında bütün ölkə xalqının daxili əhval-ruhiyyəsini və siyasi seçimini riyazi dəqiqliklə hesablayıb prezident seçkilərinin nəticəsini elan edir. Sonda Norman seçkilərin konkret nəticəsini bilmədən evə buraxılsa da, daxilində qəribə bir qürur hissi keçirir. Müəllif bu təsirli hekayədə rəqəmsallaşan dünyada fərdin və şəxsi iradənin itməsini, insanların öz siyasi güclərini könüllü olaraq maşınlara təslim etməsini və texnokratik cəmiyyətin gizli təhlükələrini ironik şəkildə nümayiş etdirir.

Pol Terunun "Qara yollar" hekayəsi insanın həyatda öz istiqamətini itirməsini, qeyri-müəyyən gələcəyə doğru irəliləməyin gətirdiyi qorxunu və daxili mühacirət hissini təsvir edir. Süjet xətti naməlum və çətin yollardan keçərək həm fiziki, həm də mənəvi bir səyahətə çıxan qəhrəmanın qarşılaşdığı maneələr üzərində qurulub. Müəllif yol motivini insanın taleyi və qarşısıalınmaz sınaqları üçün bir rəmz kimi istifadə edərək, personajın daxili qaranlığı ilə ətrafındakı mühitin soyuqluğunu ustalıqla birləşdirir.