Komandanımızın tapşırığı əsasında ordumuzun hərbi hücum təyyarəsi ilə düşmənin hərbi bazalarını, hücum mövqeyində olan çoxsaylı top, qrad və tanklarını məhv etməli idik. Mən sükan arxasında idim.

Sovet ədəbiyyatının parlaq nümayəndələrindən biri olan Çingiz Aytmatovun ilk böyük uğuru hesab edilən “Cəmilə” povesti, sevgi, azadlıq və insan mənəviyyatı haqqında dərin və poetik bir əsərdir. Kənd qızının – Cəmilənin cəmiyyətin qəliblərinə qarşı çıxaraq ürəyinin səsinə qulaq asması, oxucunu əxlaq, azad seçim və həqiqi sevgi barədə düşünməyə vadar edir. Aytmatovun incə müşahidə qabiliyyəti və təsirli dili, bu sadə görünən hekayəni universal və zamansız bir sənət əsərinə çevirir. “Cəmilə” – ürəkdən gələn səmimi bir etiraf, bir qadının öz xoşbəxtliyi uğrunda apardığı səssiz mübarizənin dastanıdır.

Nahardan sonra hərbi hissənin meydançasında gəzintiyə çıxmışdım. Birdən gizir Fərmanzadə yaxınlaşdı. Hərbi təzim etdi, salamlaşdıq. - Xeyirdimi, İlqar? - Gəlişinin məqsədini soruşdum. - Məni də çağırıblar, - dedi və başı ilə çiynindəki səhra çantasına işarə elədi, yəni hazırlıqlı gəlmişəm, əmrə müntəzirəm. - Get, növbətçidə qeydiyyatdan keç, gözlə. - Baş üstə! - deyib getdi, yorğunluğu hiss olunurdu, bəlkə də, zastavadan yaxınlıqdakı kəndə qədər piyada gəlmişdi.

…Dovşanın biri can verirdi. Gözlərinin ifadəsi itmiş, bəbəkləri bulanıb bozarmışdı, rəngsiz ağzını torpağa dirəyib ağır-ağır nəfəs alırdı. O biri dovşanın, kolun dalından bircə qulaqları görünürdü. Qulaqlarının titrəyişindən başa düşmək olurdı ki, yenə şüursuz gözlərini bir nöqtəyə zilləyib nəfəs dərmədən, nə isə "üyüdür". Çöməlib dovşanın heysiz başını su qabına yaxınlaşdırdı ki, bəlkə heyvan su içə. Dovşan sudan acgözlüklə içib çeçədi, nəfəsi itdi, gözləri şüşə düymələr kimi hərəkətsiz qaldı. - İndi neyləyək?.. - əri əzabdan bürüşmüş üzüylə ona baxdı. Elə baxdı, elə bil dovşanı o öldürmüşdü.

Bir kənddə bir kişi və onun A-tu adlı oğlu var idi. Onlar öz kiçik tarlalarını əkib-biçərək onunla dolanardılar. Onlar hava balaca işıqlaşandan bir dəqiqə belə başlarını qaldırmadan, bellərini düzəltmədən tarlada işləyərdilər. Buna baxmayaraq, yenə də bir qarnı ac, bir qarnı tox yatardılar. Kişi çox qocalmışdı. A-tu da çox balaca idi. A-tunun işlətdiyi toxa özündən azı üç dəfə böyük olardı. Bir dəfə tarlada paxlaları yetişmişdi. A-tu xörək bişirmək üçün bir az paxla dərdi, gəlib evin kandarında oturaraq bunları təmizləməyə başladı. A-tu paxlaları təmizləyə-təmizləyə oxuyurdu: – Göy, yaşıl, qırmızı paxlalar. Ay-ay, qırmızı paxlalar! Birdən bir səs gəldi: – Qırmızı paxla olmur. A-tu başını qaldırıb heç kəsi görmədi. O tərəf bu tərəfə baxdı, heç kəs yox idi.