Covanni Verqanın "Canavar" əsəri, ehtiras, cəmiyyət təzyiqi və qaçılmaz tale mövzularını işləyən İtaliya verizm (realizm) ədəbiyyatının ən güclü nümunələrindən biridir.Əsər Siciliya kəndində hamının "Canavar" adlandırdığı, qarşısıalınmaz daxili ehtirasa sahib və heç bir kənd qaydasına tabe olmayan qeyri-adi bir qadının daxili dünyasından bəhs edir. Ssenarinin sonunu açmadan qeyd etmək olar ki, bu qadın Nanni adlı gənc bir kəndliyə dəlicəsinə aşq olur və öz arzusuna çatmaq üçün həm özünün, həm də ətrafındakıların həyatını alt-üst edəcək, kənd cəmiyyətini sarsıdacaq çox təhlükəli adımlar atır. Yazıçı bu mətndə insanın idarə edə bilmədiyi ibtidai instinktlərin həm fərd, həm də ailə üzərində necə dağıdıcı bir gücə çevrildiyini, Siciliyanın isti, quraq və sərt təbiət fonunda çox təsirli bir dillə oxucuya çatdırır.

...Küçədə rastlaşdıq. Qəzetimizə yazı vermişdi. Soruşdum: - Çap olunsa, qonorarını hansı ünvana yazaq? - Poçta. "Dovostrebovaniya"... - Ev ünvanını niyə demirsən? - Mən dəvəsi ölmüş ərəbəm, evim-zadım yoxdur. - Bəs, harada yaşayırsan? - Naməkanam...

Gənc Cici, dostu Prosperonun qurduğu amansız bir yalanın qurbanı olur: Prospero onu qorxutmaq üçün sevdiyi qızın — yanacaqdoldurma məntəqəsi sahibinin qızı Mirellanın ondan hamilə olduğunu və qəzəbli atasının hər yerdə Cicini axtardığını deyir. Qorxu və təşviş içində olan Cici, yolda həqiqətən də qızın sərt atasını görəndə və ondan "günorta yanacaqdoldurma məntəqəsinə gəl" əmrini eşidəndə tamamilə çıxılmaz vəziyyətdə qalır. Canının qorxusundan çarəni kilsəyə qaçıb keşişə etiraf etməkdə tapan gənc, müqəddəs atadan gözləmədiyi bir nəsihət alır: "Nə olursa-olsun, sən o qızla evlənməlisən!" Keşişin sözündən sonra bütün cəsarətini toplayıb, tir-tir əsərək qızın atasının qarşısına çıxan və evlilik təklif edən Cicini hekayənin sonunda elə bir gözlənilməz və gülməli sürpriz gözləyir ki, həyatın onunla necə "əvəz-əvəz" oynadığını anlayır...

Romanın baş qəhrəmanı – kimsəsiz və utancaq bir xəyalpərəstdir. Bəyaz gecələrin birində xəyalpərəst oğlan Nastya adlı bir qızla tanış olur, zaman keçdikcə ona vurulur. Amma Nastya ona dost və qardaş gözü ilə baxır. Qız ona özünün keçmiş monoton həyatından, ilk məhəbbətindən və sevdiyi insanın onu necə tərk etdiyindən danışır. Xəyalpərəst oğlan Nastyaya yardım edir, ona mənəvi dəstək olur. Oğlanın duyğularını layiqincə qiymətləndirməyə can atan Nastya bir gün onun sevgisinə cavab verməyi qərara alır. Lakin əvvəlki sevgilisi qayıdınca, qız dostunu tərk edir. Oğlan Nastyanı bağışlayır və yenə sevməyə davam edir. Nastya onun həyatının ən parlaq səhifəsidir! Dünya ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biri hesab edilən Fyodor Mixayloviç Dostoyevski (1821-1881) rus ədəbiyyatı tarixində özünəməxsus yer tutur. Tənqidçi Belinski deyirdi ki, o qeyri-adi və bənzəri olmayan bir istedaddır. F.M.Dostoyevskinin yaradıcılığı dünya ədəbiyyatında realizmin inkişaf etməsi üçün zəngin bir xəzinədir. Onun ‘Bəyaz gecələr’ əsəri 1848-ci ildə çap olunub. Dostoyevski bu əsəri gənclik illərinin dostu, şair A.N.PIeşeyevə həsr edib.

Xəritədə müxtəlif işarələr var idi. Qırmızı mürəkkəblə yazılmış üç xaç işarəsindən biri adanın şimalında, biri isə cənub-qərbində idi. Üçüncü xaç işarəsinin yanında isə aydın, xırda hərflərlə bu sözlər yazılmışdı: “Dəfinənin əsas hissəsi buradadır” Dostlarımın qəribə sirli hərəkətlərindən baş aça bilmirdim. Istehkamı tərk etmişdilər, xəritəni quldurlara vermişdilər. Həkimin Silverə dediyi “Dəfinənin yerini tapanda qışqırığınız adaya səs salacaq” sözləri nə deməkdir?