Alber Kamünün "Cəmilənin küləyi" essesidir, insanın təbiət qarşısındakı mənəvi tənhalığını və varlığın müvəqqəti xarakterini Əlcəzairin qədim Roma xarabalıqları fonunda təsvir edir.Müəllif Cəmilə şəhərində qarşılaşdığı yandırıcı günəş və şiddətli külək vasitəsilə insan ruhunun sükutla imtahanını, eləcə də ölümün qaçılmaz həqiqətini fəlsəfi süzgəcdən keçirir. Təbiətin əzəməti qarşısında hər şeyin donub qaldığı bu viranəlikdə Kamü, insanın öz faniliyini qəbul etməklə qazandığı daxili azadlığı və absurd varlıq mübarizəsini poetik, dərin sənədli bir dillə oxucuya çatdırır.

Ümumtəhsil məktəblərinin 8-ci sinfi üçün Ədəbiyyat fənni üzrə DƏRSLİK

Mən indi yaddaşsız bir adamam. Gecə-gündüz başımın içində yad, soyuq küləklər əsir. Harda doğulduğumu, atamın-anamın, bacımın-qardaşımın, əgər onlar varsa, varlığını-yoxluğunu belə unutmuşam. Amma yox, anamın əllərinin istisi, tərtəmiz nəfəsi yaddaşımda ilişib qalıb, bir də, bir də atamın hökmlü, hərdən də nəvazişli səsi... Yaddaşım yavan olsa da, divarlarına köz kimi çoxlu göz yapışıb. Mənə görə gözlərin hərəsi bir insandı. Darıxanda boş beynimin ekranında gözləri böyüdüb kitab kimi oxuyuram. Adamların həyatı, yaşadıqları, sevinci, kədəri, azruları, yarımçıq sevgisi, gizli niyyəti belə gözlərinə yazılıb. Niyə adamlar bu yazıları oxuya bilmir - deyə kədərlənirəm. Hamı məni yaddaşsız saydığından dediklərimə kimsə inanmır. Heç kimi qınamıram, ağlını itirən, yaddaşını yelə verən adama kim inanar?

Ramiz Rövşənin "Üç oğlu müharibədən qayıtmayan kişi" hekayəsi, müharibənin gətirdiyi amansız ağrını, sonsuz gözləntini və bir atanın tənhalığını fəlsəfi-metafizik çalarlarla canlandıran sarsıdıcı bir mətndir.Hekayənin mərkəzində dayanan Həsən kişinin bu dünyada yeganə təsəllisi, canından çox sevdiyi kəhər atıdır. Müharibəyə yollanan üç oğlu – Əfrayıl, İsmayıl və İsrəfildən illərdir heç bir xəbər-ətər ala bilməyən qoca ata, öz daxili dünyasında qəribə bir inanc yaşadır: o, kənddən aparılan həmin kəhər atın döyüş meydanında oğullarına yoldaşlıq etdiyini və onlardan bir məktub, bir nişanə gətirəcəyini gözləyir. İnsanın ümidə sığınma instinktini, gözləməyin gətirdiyi ağır mənəvi zülmü və heyvanla insan arasındakı mistik bağlılığı simvolik dillə təsvir edən əsər, oxucunu taleyin qaçılmaz həqiqətləri ilə baş-başa buraxır

Nağıl bir köhnə küçə fənərinin dilindən danışılır. Fənər uzun illər boyu şəhərin bir küçəsini işıqlandırmış, gecələr insanlara yol göstərmişdir. Lakin illər keçdikcə o, köhnəlir, paslanır və artıq yeni fənərlərlə əvəz olunacağı xəbəri gəlir. Fənər bu xəbəri eşidəndə kədər və qorxu içində qalır. O, düşünür: “Məni atacaqlar, unudacaqlar — mənə kim lazımdır artıq?”