Qabriel Qarsiya Markesin 1975-ci ildə nəşr olunan "Patriarxın payızı" romanı mütləq hakimiyyətin gətirdiyi qorxunc tənhalığı və diktaturanın psixologiyasını araşdıran fundamental əsərdir. Magik realizm üslubunda yazılan bu siyasi-psixoloji şahəsər xəyali Karib ölkəsini yüz ildən artıq idarə edən qoca diktatorun həyatını, çürüməkdə olan rejimini və tənhalığını təsvir edir. Əsər ənənəvi dialoqlardan məhrumdur və səhifələrlə uzanan nəhəng, axıcı cümlələrdən ibarət unikal dildə qələmə alınmışdır.

Reyhan Yusifqızının "Zamanın əsirləri" elmi-fantastik romanı məktəblilərin inanılmaz macərasından bəhs edir. Kosmik qəza nəticəsində Yerə düşən yadplanetli Lemi öz evinə qayıtdıqdan sonra bir il keçir. Lakin Aysel, Kənan və Rüstəm adlı dostlar yenidən yadplanetli qızın axtarışına çıxırlar. Bu axtarış zamanı uşaqlar gözlənilmədən zaman maşını vasitəsilə uzaq keçmişə səyahət edirlər. Onlar özlərini bəşəriyyətin ilk dövrlərində – amansız şərtləri olan Daş dövründə tapırlar. Sərt təbiət, vəhşi heyvanlar və saysız-hesabsız təhlükələr məktəbliləri hər addımda izləyir. Uşaqlar ibtidai insan tayfaları ilə qarşılaşır, onların həyat tərzi və kədəri ilə tanış olurlar. Keçmişin bu çətin qanunları fonunda uşaqlar özlərinə ibtidai dostlar qazanmağı bacarırlar. Müasir dövrün uşaqları və Daş dövrünün insanları arasında maraqlı bir ünsiyyət formalaşır. Lakin zamanın əsirinə çevrilən qəhrəmanların gələcəyə qayıtmaq cəhdləri böyük sual altında qalır. Dostlar bu qəddar ibtidai dünyadan xilas olmaq üçün təhlükəli bir sınaqla üz-üzə gəlirlər.

"Qorio ata" romanı dünya ədabiyyatının əsas sütunlarından sayılır. Əsər yazıldığı dövrdən bəri aktuallığını saxlamış və Balzaka dünya ədəbiyyatında ölümsüzlük qazandırmışdır. Qərb filioloqları "Qorio ata"nı yeni dövrün İsası hesab edirlər. Balzak "Qorio ata" romanında qaldırdığı mövzularla zamanın sərhədlərini aşmağı bacardı. 1834-cü ildə yazılmış “Qorio ata” fransız ədəbiyyatının ilk realist romanı da sayılır. Buna görə də Balzak romanı yazarkən həmin dövrdə baş verən hadisələri, Parisi və orda yaşayan insanları olduğu kimi təsvir etməyə çalışmışdır. Romanın dili olduqca axıcıdır. Əsər iki qızını ifrat dərəcədə sevən atanının faciəsi haqdadır. "Mən qızlarımı tanrının dünyanı sevdiyindən daha çox sevirəm", - deyir Qorio ata. Arvadını erkən itirdikdən sonra Qorio ata bir daha heç evlənməmiş, bütün həyatını,sevgisini iki qızına həsr etmişdir. Onda atalıq hissi çılğınlıq dərəcəsindədir. Keçmişində yoxsul bir fəhlə olan, sonradan isə varlı fabrikanta çevrilmiş Qorio ata qızlarını hər cür təmin edir, onlar üçün xüsusi tərbiyəçilər, qulluqçular tutur, onları yüksək cəmiyyətin tələblərinə uyğun böyüdür. Qızları evlənmək yaşına çatdıqda isə onlara bu məsələdə sərbəstlik verir.

Alber Kamünün "Cəmilənin küləyi" essesidir, insanın təbiət qarşısındakı mənəvi tənhalığını və varlığın müvəqqəti xarakterini Əlcəzairin qədim Roma xarabalıqları fonunda təsvir edir.Müəllif Cəmilə şəhərində qarşılaşdığı yandırıcı günəş və şiddətli külək vasitəsilə insan ruhunun sükutla imtahanını, eləcə də ölümün qaçılmaz həqiqətini fəlsəfi süzgəcdən keçirir. Təbiətin əzəməti qarşısında hər şeyin donub qaldığı bu viranəlikdə Kamü, insanın öz faniliyini qəbul etməklə qazandığı daxili azadlığı və absurd varlıq mübarizəsini poetik, dərin sənədli bir dillə oxucuya çatdırır.

Hekayə, baş qəhrəman İsfəndiyarın günəş qürub edən çağda ucsuz-bucaqsız Qobustan düzünü keçərək, silsiləli uca dağların qoynuna doğru dırmanması və bərəkətli sarı sünbül zəmilərinin qızılı mənzərəsini heyranlıqla seyr etməsi ilə başlayır. Əzizə Cəfərzadə əsərdə İsfəndiyar obrazı vasitəsilə sadə kənd adamının torpağa, zəhmətə və xalqın mənəvi irsinə olan dərin bağlılığını ön plana çıxarır. Dağların və yaylaqların əsrarəngiz təbiət təsvirləri fonunda İsfəndiyar ətrafındakı gənclərə hamının yaxşı bildiyi, lakin onun dilində tamamilə yeni və sehrli bir təsir bağışlayan qədim xalq qəhrəmanı Koroğlunun dastanlarını, igidlik əhvalatlarını nəql edir. Onun bu coşğulu hekayətlərini dinləyən gənclərin gözləri parlayır, milli qürur və mübarizlik hissləri oyanır. Yazıçı özünəməxsus lirik-etnoqrafik üslubu ilə bu kiçik mətndə Azərbaycan kəndinin milli koloriti, unudulmaqda olan adət-ənənələri və ağsaqqal mənəviyyatının gənc nəslin formalaşmasındakı rolunu ustadca vurğulayır