Tonyukuk

Author: Ahmet Taşağıl

Tonyukuk

Əsərdə hadisələr VII əsrin ortalarında, Türk xaqanlığının süqut etdiyi və çox sayda türkün Çin əsarətində yaşadığı dövrdə başlayır. Çində doğulan, orada mükəmməl təhsil və bürokratiya təcrübəsi alan Tonyukuk, millətinin əsarət altında əzilməsinə dözməyərək zindandan qaçır və Ötükən meşələrinə sığınır. O, İlteriş Qutluq xaqanla çiyin-çiyinə verərək II Göktürk dövlətinin qurulmasında və müstəqilliyin qazanılmasında baş memar, hərbi strateq və "Apa Tarkan" rolunu oynayır. Kitabda Tonyukukun təkcə Çinə qarşı apardığı daxili və xarici müharibələr deyil, həm də Bilgə xaqan dövründə türklərin oturaq həyata keçməsinə və Buddizm dinini qəbul etməsinə qarşı qoyduğu kəskin milli dirəniş ətraflı təsvir olunur. O, çətin anlarda dövlət ağlını necə qoruduğunu, siyasi böhranları və xaqanlarla aralarında keçən iğnəli, gərgin münasibətləri qocalıq çağında öz adından tiktdirdiyi Tonyukuk daş abidələri vasitəsilə gələcək nəsillərə vəsiyyət edir. Kitab, türk tarixinin bu dahi vizionerinin "Bilgə" simvoluna çevrilməsini və millətin varlığını qorumaq üçün ömrünü dövlət töresinə həsr etməsini yekunlaşdıran tarixi bir şahəsərdir.