İntihar üçün yer

Xalq yazıçısı Sabir Əhmədlinin "Paris hekayələri" silsiləsinə daxil olan "İntihar üçün yer" əsəri parıltılı Avropa həyatının pərdəarxasını və mühacirət reallıqlarını açan təsirli bir hekayədir. Müəllif bu əsərdə Fransanın paytaxtını yalnız vizual gözəllikləri ilə deyil, həm də orada özünə yer tapa bilməyən insanların mənəvi böhranı kontekstində təqdim edir. Hekayədə Parisdəki mühacir bir mərakeşli gənclə söhbət əsasında qürbətdəki sosial tənhalıq, yadlaşma və ümidsizlik hissi psixoloji dərinliklə işıqlandırılır. Əsər daha yaxşı bir gələcək axtarışı ilə Avropaya üz tutan insanların qarşılaşdığı acı həqiqətləri və çıxılmazlığı simvolizə edən realist bir manifest rolunu oynayır.

Apatri

Əsərdə Parisin Sena çayı üzərindəki köhnə körpülərin birində, ağacdan düzəldilmiş kiçik bir komada işləyən bukinist (köhnə kitab satıcısı) Məhəmməd kişinin — həmvətənlərinin çağırışı ilə "Bukinist əmi"nin həzin və kövrək qürbət həyatı təsvir olunur. Parisin möhtəşəm binalarında, alışıb-yanan parlaq reklamlarında axtarılan bu mağaza, əslində, son dərəcə fağır və sadə bir məkandır. Hekayənin əsas xətti bukinist əminin öz keçmişini — Sankt-Peterburqdakı "Müqəddəs qızlar" məktəbində oxuduğu illəri, Nəriman Nərimanovla olan tarixi görüşünü və dövrün tanınmış şəxsiyyətləri ilə yaxınlığını kövrək duyğularla yad etməsi üzərində qurulub. Müəllif, vətəndaşlığı olmayan şəxs ("apatri") statusu ilə ömrünü qürbətdə tamamlayan bu insanın daxili dünyasını işıqlandıraraq, insanın harada yaşamasından asılı olmayaraq öz milli köklərinə və yaddaşına necə sıx bağlandığını ustadlıqla nəzərə çatdırır.

Soyuq busə

Əsərdə müxtəlif xasiyyətli qadınların daxili dünyasını, onların zahiri gözəlliyini və təbəssümlərini qələmə almağa çalışan baş qəhrəmanın daxili çarpışmaları və hissi məyusluğu ön plana çəkilir. İlk baxışdan qadın zərifliyinə, onun cazibəsinə valeh olan və aldadıcı gülüşlərdən vəcdə gələn qəhrəman, çox keçmədən qarşı tərəfin süni davranışlarını və dəyişkən təbiətini kəşf edir. Bu kəşf onda böyük bir həvəsdən düşmə yaradır və hekayədəki "N." obrazına qarşı bəslədiyi saf duyğuların necə sürətlə yox olduğunu, yerini "soyuq bir busə" kimi dondurucu bir laqeydliyə buraxdığını göstərir. Müəllif bu yığcam əsərdə insanın hiss dünyasındakı keçidləri və idealizə edilən sevginin real həyatın reallıqları qarşısında necə sarsıldığını ustadlıqla təsvir edir

Gənc qadının və Şaxta babnın qətli

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biri olan Qan Turalının “Gənc qadının və Şaxta Babanın qətli” hekayəsi, strukturu və bədii forması etibarilə fərqlənən, cəmiyyətdəki bir çox sosioloji-psixoloji problemləri detektiv bir motivlə birləşdirən mozaika janrlı əsərdir. Əsər vahid bir cinayətin — Yeni il ərəfəsində baş vermiş müəmmalı bir qətlin fərqli obrazların prizmasından araşdırılması üzərində qurulub. Polifonik (çoxsəsli) quruluşa malik olan hekayə dörd fərqli səsin, yəni dörd fərqli insanın şahidliyi və həqiqəti üzərindən irəliləyir. Süjet xəttində Yeni il şənliyində xidmət göstərən bir Şaxta babanın və gənc bir qadının öldürülməsi faktı dayanır. Müəllif bu cinayət mozaikasını bir-birinə bağlayarkən cəmiyyətdəki mövcud patriarxal düşüncə tərzini, məişət zorakılığını, qadın hüquqlarının amansızca tapdalanmasını və kişilərin paranoyak qısqanclıqlarının doğurduğu faciəvi nəticələri həm hüquqi, həm də sosioloji baxımdan ustadlıqla ifşa edir.

Yuxu dərmanı

Hekayə kənddə mühasib işləyən, gündüzləri gərgin rəqəmlər və hesablamalar içində keçən, gecələr isə şiddətli yuxusuzluq xəstəliyindən əziyyət çəkən Ələmdar kişinin şəhərə — qardaşıgilə həkim müayinəsinə gəlməsi üzərində qurulub. Özünə yuxu dərmanı tapmaq ümidi ilə vağzalda düşüb birbaşa qardaşının evinə yollanan baş qəhrəman, burada səmimi ailə mühiti, qardaşı arvadının qonaqpərvərliyi və dördyaşlı balaca qardaşı oğlu Soltanəlinin sevincli dəcəllikləri ilə qarşılaşır. Süjet xətti, gündüzlərin çaqqa-çuruğundan və gecənin tənhalığından yorulan qoca mühasibin, bu evdəki uşaq qaçışları, ailə qayğıları və kənd-şəhər xatirələrinin yaratdığı doğma ab-hava nəticəsində daxili gərginliyinin azalması, əsəblərinin sakitləşməsi və əslində heç bir süni tibbi vasitəyə ehtiyac duymadan axtardığı o mənəvi rahatlığı, hüzurlu yuxunu məhz bu doğma insanların əhatəsində tapması ilə inkişaf edir.