Köhnə-kürüş

Beril Fels adlı qadının bit bazarından aldığı qədimi dəmir sandıqçada hədiyyə olaraq məxmər və zər-bafta parçalar vardı. Evdə açıb baxanda parçaların altında bir dənə də "hədiyyə" gördü - məktublar. Ezamiyyətə gedəndə, ya da uşaqları zökəm olanda etdiyi kimi, yenə dostlarına zəng vurub onlardan məsləhət istədi: - Normal adam özgə məktubları tapanda nə edir? - Sahibinə qaytarır. Axmaq məsləhətdir! Kimə qaytarasan? Yəqin, köhnə-kürüşçü bu məktubların kimə aid olduğunu bilmir. Belə adamlar onun-bunun şey-şüyünü satmaqla dolanırlar, lombardları gəzir, əlimyandıda pula ehtiyacı olanların köhnə-kürüşünü alıb satırlar. - Siz oxuyun da onları. Əlbəttə, oxyuyacaqsız! Tanış kitab alverçisi, əntiq mallardan başı çıxan adamdır, o dəqiqə rola girdi. Söhbət 40-45 yaşlarında, ömrü boyu şəngülüm ovqatında olan homoseksualist, bibliofildən gedir. Beril Fels onunla bir yerdə ideal cütlük kimi teatra, avanqard filmlərə tamaşa etməyə gedirdi.

İki söz

Onun adı Beliza Krepuskulario idi, amma bu adı ona nə xaç suyuna çəkəndə, nə də anasının istəyi ilə qoymuşdular. O, adını özü axtarıb tapmış, özü özünə yaraşdırmışdı. Onun işi söz satmaq idi. Ən ucqardakı soyuq bölgələrdən ən isti sahillərə qədər bütün ölkəni gəzir, yarmarkalarda, bazarlarda özünə yer eləyir, günəşdən, yağışdan qorunmaq üçün dörd dirəyi torpağa sancıb kətan kölgəliyini yerə sərir və müştərilərini qəbul edirdi. Təklif etdiyi məhsulların tanıtıma ehtiyacı yox idi, o qədər gəzmişdi ki, hamı onu tanıyırdı. Hətta hər il yolunu gözləyənlər vardı; qoltuğuna vurduğu düyünçəsi ilə kənddə görünən kimi, camaat çadırının qarşısında növbəyə dururdu. Qiymətləri həmişə sərfəli olardı. Beş sentavoya əzbərdən bir şeir oxuyardı, altıya yuxuların keyfiyyətini yaxşılaşdırardı, doqquz sentavoya sevgi məktubları yazar, on ikiyə barışmaz düşmənlər üçün təhqirlər fikirləşərdi.

Adsız ağrı

Bu qadın fiquru onu bürüyən yapışqan gildən sanki heç vaxt azad olmayacaqdı. Təkcə açıq çiyinlərinə və bükülmüş belinə qədər tökülən sıx saçlarını var qüvvəsilə dartıb çıxarmağa çalışırmış kimi görünən başı məğrurcasına yuxarı qalxmışdı; ancaq bu saçlar, görülən işin naqisliyi səbəbindən, bədənə yapışmış halda idi. Bir də heykəltəraş bu füsünkar, oval simada gözlərin yerini hələ də açmadığından o, elə bir ümidsiz kədər ifadə edirdi ki, nəzər salmaq belə adama ağır gəlirdi. Gənc heykəltaraş Vittorio D`Arebanın bu əsərlə nəyi ifadə etmək istədiyini, bəlkə, heç özü də bilmirdi. Bu qızğın ehtiras bütün xırdalıqları ilə onun xəyalında qəfildən elə parlamışdı ki, o, hətta iki-üç günə eskizi bitirəcəyini düşünmüşdü. Bununla belə, bir necə həftə keçsə də, indi onun qarşısında qərar tutmuş bu üzgün qadın fiquru kamil sənət nümunəsinə çevrilməmiş, rəssam biləyini özünə tabe edə bilməmişdi.

Daş üzərində

Tatar kəndindəki yeganə qəhvəxanadan dəniz və sahilin boz qumu aydın görünürdü. Açıq pəncərələrdən və eyvanın sütunları arasındakı iri qapıdan səmanın sonsuz maviliyinə dənizin açı-mavi rəngi içəri dolurdu. Hətta yay gününün bürkülü havası belə açıq-mavi çalar alır, o çalarda uzaq sahil dağlarının cizgiləri qərq olur və yayılırdı. Dənizdən külək əsirdi. Duzlutəhər sərinlik qonaqları cəlb eləmişdi, onlar qəhvə sifariş eləyib pəncərənin qabağında dayanır, ya da eyvanda əyləşirdilər. Hətta qəhvəxana sahibinin özü, əyriqıç Məhmət də qonaqların istəklərini əvvəlcədən başa düşüb kiçik qardaşına qışqırırdı: “Cəfər, bir qəhvə… iki qəhvə”, – özüsə başını qapıdan çıxarırdı ki, bir anlığa rütubətli havayla sərinləsin, qırxıq başındakı kirdə tatar təsəyini götürsün. Boğanaqdan qıpqırmızı olmuş Cəfər peçin odunu üfürənə, yaxşı “qaymağı” çıxması üçün qəhvədanı taqqıldadanacan Məhmət dənizə baxırdı

Yarıqulaq nağılı

Bir kәndlinin bibәr boyda, bapbalaca bir oğlu oldu. Uşaq dünyaya gәlәn kimi danışdı, yeridi. Anası uşağın adını qoydu Yarıqulaq. Bir gün ana qatıq çalanda kasa çatladı. Ana çatlayan yerә gil sürtdü, dedi: — Oğlum yaxşı oğuldur, gözәldir, amma әlindәn bir iş gәlmir, kasamız çatlayıb, onu yapışdıra bilmir! Yarıqulaq anasının sözünü eşitdi, qanı qaraldı. Xәlәtinin әtәklәrini qurşağına keçirtdi, qoca dulusçunun evinә getdi. Dulusçu Ata onu özünә şagird götürdü. Onlar ata-bala kimi meһriban dolanırdılar. Usta böyük küpәlәr qayırırdı. Yarıqulağın әlindәn isә lap balaca dibçәklәr çıxırdı. Kәnd uşaqları onlara baxmaqdan doymurdu. Usta bir һәftәdә qayırdığı küpәlәri bazar günü arabaya yığdı, gedәndә Yarıqulağa dedi: — Bunları aparım satım, tacir Qurbanbaya iyirmi beş tәnqә borcum var, borcumu qaytarım.