“Yevgeni Onegin” Puşkinin ən sevimli əsəridir. Burada şairin bütün həyatı, gözəl hissləri, fikir və idealı ifadə olunub. Onegin obrazı böyük ümumiləşdirici qüvvəyə malikdir. Oneginin xarakterində Puşkin zəmanəsinin zadəgan-mülkədar gənclərinin keçdiyi yolu böyük sənətkarlıqla göstərə bilib. Tatyana obrazı dərin və mənalıdır. O, öz zövqü, əxlaqi görüşlərində möhkəmdir, yenilməzdir. Lakin bu mühit sağlam ruhlu gəncləri mənən şikəst edir, onları həyatın qaranlıq guşələrinə atır. Tatyana müstəqilliyə can atsa da, mənsub olduğu zümrənin kobud qanunları ilə üz-üzə gəlməli olur. Bu mühit gənc nəsil üçün qaranlıq bir zindan idi.

Ro­man­da XVIII əs­rin so­nun­da Azər­bay­can xan­lıq­la­rı ara­sın­da­kı zid­diy­yət­li mü­na­si­bət­lər­dən, hə­min dövr­də Qa­ra­bağ­da cə­rə­yan edən ha­di­sə­lər­dən, Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nın bü­tün­lük­lə öz ha­ki­miy­yə­ti al­tın­da gör­mək is­tə­yən Ağa Mə­həm­məd şah Qa­car­dan, Qa­ca­rın şi­ma­li Azər­bay­­ca­na yü­rü­şün­dən, Rus im­pe­ri­ya­sı­nın Qaf­qaz­da ilk da­yaq­la­rı­nın ya­ran­ma­sın­dan və bu gər­gin ic­ti­ma­i-­si­ya­si du­rum­da fa­ci­ə­li gün­lər ya­şa­yan o tay­lı-­bu tay­lı Azər­­bay­can xal­qı­nın qis­mə­ti­nə düş­müş ağ­rı­lı­-a­cı­lı ta­le­dən söh­bət açı­lır.

Ro­man­da XVIII əs­rin so­nun­da Azər­bay­can xan­lıq­la­rı ara­sın­da­kı zid­diy­yət­li mü­na­si­bət­lər­dən, hə­min dövr­də Qa­ra­bağ­da cə­rə­yan edən ha­di­sə­lər­dən, Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nın bü­tün­lük­lə öz ha­ki­miy­yə­ti al­tın­da gör­mək is­tə­yən Ağa Mə­həm­məd şah Qa­car­dan, Qa­ca­rın şi­ma­li Azər­bay­­ca­na yü­rü­şün­dən, Rus im­pe­ri­ya­sı­nın Qaf­qaz­da ilk da­yaq­la­rı­nın ya­ran­ma­sın­dan və bu gər­gin ic­ti­ma­i-­si­ya­si du­rum­da fa­ci­ə­li gün­lər ya­şa­yan o tay­lı-­bu tay­lı Azər­­bay­can xal­qı­nın qis­mə­ti­nə düş­müş ağ­rı­lı­-a­cı­lı ta­le­dən söh­bət açı­lır.

“Atamın ruhu” Azərbaycan türk varlığının təməl daşlarından olan ailədən, ata-anaya tapınmaq səviy­yəsində olan ənənəvi bağlılıqdan bəhs edir. Ata hə­yatdan gedir, sanki dünya silkələnir, dağ yerindən oynayır və bir çox məsələlərə baxışlar da dəyişir. Əsərdə müəllif atasının son günlərini psixoloji dəqiqliklə və bütün övladların gözüylə baxaraq qə­ləmə almışdır. Ata ruhu əsərdə həm övladları, nəsli toplayan, bağlayan, ənənəvi mənəvi dəyərlərdən qopmağa qoymayan real bir güc və eyni zamanda insanı insan edən ilahi enerji, dərki çətin olan əbədiyyət havasıdır. Bədən ölür, amma ruh ölmür. Ruhun və Tanrının mövcudluğunun təsdiqinə şübhə yoxdur. Əsərdə bu həqiqət müşahidə və bədii yolla təsdiqini tapır.

Əsərdə, Şərq fəlsəfi fikrində qırmızı xətlə keçən “vəhdəti-vücud” dünyagörüşünün bədii təcəssümü kimi, insanın təbiətin bir parçası olduğu canlı boyalarla işlənilib. Heç nəyin təsadüf olmaması, hər hadisənin, sözün, uğur və uğursuzluğun bir əlamət olması romanın qayəsini təşkil edir. İnsan bu əlamətləri anlayarsa və öz yolunu davam etdirərsə kainatın ona məqsədinə çatmaqda yardım etməsi əminliyi İslam fəlsəfəsinin “nə baş verirsə, insanın xeyrinədir” tezisi ilə üst-üstə düşür…