Cəlil Məmmədquluzadənin "Sirkə" hekayəsi, həyat yoldaşına xəyanət edən, onu aldatmağa çalışan bir kişinin tüğyan etmiş qısqanclığından bəhs edən satirik əsərdir. Hekayədə kişinin öz sevgilisinə sirkə verərək onu ölümlə hədələməsi ilə müxtəlif fəlakətlərdən qurtulmaq üçün bir bəhanə axtarışından, həmin sirkənin ölümcül olmamasından və nəticədə kişinin öz əməlindən peşman olmasından bəhs olunur.

“Zəmidə bir turac səslənirdi” hekayəsi təbiət mənzərələri fonunda insan duyğularını, sevgini, yalnızlığı və qayğıları dərin psixoloji qatlarla əks etdirir. Hekayədə kənd həyatı, insan münasibətləri və duyğuların iç dünyadakı təzahürü İlyas Əfəndiyevə məxsus lirizm və incə müşahidə qabiliyyəti ilə təsvir edilir. Turac quşunun səsi — təbiətin bir detalı olsa da — əsərin simvolik əsasını təşkil edir və qəhrəmanın daxili dünyası ilə təbiət arasında emosional körpü yaradır.

Əsərin baş qəhrəmanı Elmar adlı gənc rəssamdır. O, sənətinə və yaradıcılığına dərin bağlılığı olan, eyni zamanda həyatdakı mənəvi axtarışları ilə seçilən bir insandır. Elmar uzun müddətdir ki, bir qadının portretini çəkməyə çalışır, lakin bu portreti tamamlaya bilmir — o, yarımçıq qalır. Bu yarımçıq portret Elmarın təkcə yarımçıq qalmış rəsm əsəri deyil — o, həm də yarımçıq qalmış bir sevgi hekayəsinin, tam açıla bilməyən hisslərin və insanın daxili narahatlığının simvoludur. Əsərdə Elmarın keçmişində iz buraxmış bir qadına qarşı duyduğu hisslər, sənətdə kamillik axtarışı və onun psixoloji vəziyyəti paralel şəkildə oxucuya təqdim olunur.

Qoca qırçı ilə şagirdi cavan oğlan şəhərin lap ucqar yerindəki birmərtəbəli evin damına çıxanda günəş yenicə doğurdu. Onlar ikisi də ucaboylu, enlikürəkli idi. İkisinin də əynində kobud brezentdənmazuta batmış iş paltarı vardı. Oğlan başıaçıq idi. Zil qara saçları səliqə ilə yana daranmışdı. Qocanın başında köhnə, palıdı kepka var idi. Oğlanın üzü təmiz təraş edilmiş, incə qara bığları şəvə kimi parıldayırdı. Qoca sağ əlində kömür kimi qaralmış köhnə qəlyan tutmuşdu.

Əsərin adı olan "nağıl" sözü, hekayənin xalq yaradıcılığı və folklor elementləri daşıdığını vurğulayır. Məzmunu: Bu hekayə, adı da məlum olduğu kimi, qəhrəman və bülbülün macəralarını təsvir edir. Hekayədə qəhrəman öz yaralarını aldığı zaman, böyük döyüş səsləri arasında ağlamağının fonunda bülbülün mahnısı eşidilir.