Yusif Səmədoğlunun "Astana" hekayəsi, vicdan əzabı və təqib olunma qorxusu arasında sıxılıb qalan bir sovet məmurunun həyatındakı son kabusvari gecəni təsvir edir.Anasının ölümündən sonra daxili dayağını itirən və sistemin çirkin çərxində qazandığı haram sərvətin mənasızlığını anlayan baş qəhrəman, törətdiyi haqsızlıqların ağır mənəvi yükü ilə üz-üzə qalır. Gecə yarısı zəng çalan sirli bir telefon onun üçün qaçılmaz sonun başlanğıcı olur. Rejimin amansız cəza mexanizmindən qaçış olmadığını və rüsvayçılıqla həbs olunacağını başa düşən qəhrəman, qaranlıq otağında tapançası ilə baş-başa qalaraq öz taleyinin və həyatının ən ağır astanasını keçməyə məcbur olur.

Məşhəd məscidlərinin birindən camaat dəstə-dəstə çıхıb dağılırdı. Yоlun о tay-bu tayında hasar təşkil еdən dilənçilər, kоr və şillər, qоlları kəsilmiş cahıl və ahıllar camaatı əhatə еdərək sədəqə diləyirdilər. Dilənənlər arasında bir çох rübəndli qadınlar da vardı. Bunların bəzisi kişiləri: "Ağa, siğə miхahi?” – dеyə yan küçələrə dоğru izləyirdi. Kimi qadınların təkliflərinə razı оlaraq, arхalarınca gеdir, kimi məna vеrməyib, оnlardan uzaqlaşmağa çalışırdı. Kənardakı hоvuzun yanında uca bоylu, ağ rübəndli bir qadın durub, gözlərini məscidin qapılarına dikmişdi. Yеnə хalq məsciddən aхın-aхın çıхıb, yan küçələrə yayılırdı. Bir də, məscidin qapısında qara хətli, ipək cübbəli, gənc bir mərsiyəхan göründü. Məğrur bir halda sağ tərəfə yönəlib, nəlеynini gеydi və iki əli ilə tirmə sarığını düzəltdi, sоnra gümüş başlı əsasını mücеirdən alıb, yavaş addımlarla məscidin səkisindən aşağı еnməyə başladı. Hоvuzun kənarında duran qadın bunu görər-görməz arхasınca gеtməyə başladı. Mərsiyəхan dar və əyri küçələri birər-birər kеçərkən qadın da оnu təqib еtdi. Tənha bir timçədə qadın mərsiyəхana yanaşıb durdu.

Hadisələr İkinci Dünya müharibəsi illərində, Bakı məhəllələrindən birində cərəyan edir. Həyətdəki böyük püstə ağacı uşaqların əsas oyun mərkəzidir. Bura yeni köçən tənha və əsəbi bir qonşu qadın hər gün yuduğu paltarların zəhərli, kimyəvi suyunu ağacın dibinə tökərək onu qurudur. Bütün məhəllə qadına qarşı qəzəblənsə də, sonradan məlum olur ki, o, cəbhədəki ərindən və oğlundan xəbər ala bilmədiyi üçün dərin sarsıntı keçirir və ağrısını unuda bilmək üçün gecə-gündüz ağır işdə çalışır. Bu acı həqiqəti öyrənən qonşular və uşaqlar qadını bağışlayır, onun dərdinə şərik olub öz aralarına qəbul edirlər. Yazıçı bu əsərlə müharibənin insan psixologiyasında buraxdığı ağır izləri və xalqın daxili həmrəyliyini nümayiş etdirir.

Əsər, çar Rusiyası dövründə xalqın haqsızlığa və ədalətsizliyə qarşı apardığı azadlıq mübarizəsini məşhur xalq qəhrəmanı Qaçaq Nəbinin obrazı vasitəsilə təsvir edir. Nikolay padşahın Nəbinin başına qoyduğu kisə-kisə qızıl mükafatından şirnikləşən Sarımsaq oğlu adlı bir xain, qaçaqları Sarıbaba dağının ətəyində tələyə salmaq üçün düşmənlə işbirliyinə girir. Hər tərəfdən mühasirəyə alınan Nəbi və mərd həyat yoldaşı Həcər, yel qanadlı Bozatın belində heç bir canlının çıxa bilmədiyi sıldırım və quşqonmaz Pəri çınqılı adlı dik qayalığı qartal kimi dırmaşaraq inanılmaz bir şücaətlə mühasirəni yarırlar. Düşməni heyran qoyan bu qəhrəmanlıq sayəsində dəstə sağ-salamat Arazı keçib Təbrizə yetişir, Pəri çınqılı isə el arasında igidliyin simvoluna çevrilir. Yazıçı folklor motivlərinə söykənən bu əsərdə xalqın azadlıq ruhunu, vətən sevgisini və xəyanətin məğlubiyyətini tərənnüm edir.

Əsər, pandemiya dövrünün yaratdığı böhran fonunda milli-mənəvi dəyərlər ilə modernləşən cəmiyyət arasındakı ziddiyyətləri magik realizm və postmodern üslubda təsvir edir. Hekayənin mərkəzində kənddə tək yaşayan, heç kimlə danışmayan, lakin hamıya qarşılıqsız yaxşılıq edən lal-dinməz bir kəndli dayanır. Realist elementlərlə başlayan əsər, tədricən absurd estetikaya keçir və personajın qarşısına "pandemik mələk" simvolu olan sirli bir uzunqulaq (eşşək) çıxır. Bu mistik varlığın məsləhəti ilə kəndli adət etdiyi Şərq arxetipik cəmiyyət modelindən ayrılaraq yeni sivilizasiyanın mərkəzi sayılan şəhərə köçmək qərarına gəlir. Lakin onun bu köç cəhdi kəndlə şəhərin simvolik sərhədi olan meşədə vəhşi bir qabanın hücumuna məruz qalması səbəbindən reallaşa bilmir.