Şeytan işi

Hekayə, uzaq bir kənddən avtobusla geri qayıdan və nəqliyyatın "qarnından" əzilmiş ağır çamadanını birtəhər dartıb çıxaran baş qəhrəmanın gərgin mənəvi və fiziki təlatümləri ilə başlayır. Maşınların hay-küylü hərəkət etdiyi gərgin şəhər küçəsini qatmaqarışıq fikirlərlə və öz-özünə deyinə-deyinə keçən qəhrəman, bir daha ömrü boyu o kəndə ayaq basmayacağına and içir, daxilindəki sarsıntını və çamadanın gətirdiyi dözülməz ağırlığı nənəsinin xatirəsini xatırlayaraq sorğulayır. Kamal Abdulla bu əsərdə insanın keçmişi, qaçmaq istədiyi kökləri, qəribə və bəlkə də mistik yüklərlə dolu olan çamadan simvolu vasitəsilə fərdin daxili azadlıq axtarışını və taleyin qarşısıalınmaz "şeytani" təsadüflərini ön plana çıxarır. Şəhərin xaotik ritmində əlindəki yükün və daxili monoloqların ağırlığı altında əzilən personajın yaşantıları, reallıqla gizli alt-şüurun, qorxuların və mənəvi tənhalığın toqquşduğu postmodern bir müstəvidə ustadca təsvir edilir.

Sağ salamat

Sabir Əhmədlinin 1990-cı il Qanlı Yanvar faciəsindən bəhs edən məşhur "Yanvar hekayələri" silsiləsinə daxil olan "Sağ-salamat" hekayəsi, müharibə və qırğınların ortasında qalan sadə insanların sarsıntısını, itkilər qarşısındakı çarəsizliyini və "sağ qalmaq" anlayışının gətirdiyi mənəvi yükü fərdi bir tale üzərindən canlandırır. Hekayədə yazıçı, Bakı küçələrində sovet ordusunun törətdiyi qəddarlıqlar fonunda, ailələrinin intizarlı gözləntilərini, doğmalarının "sağ-salamat" evə qayıtması üçün çırpınan insanların daxili fəryadını bədii şəkildə təsvir edir. Əsərin adındakı acı kinoya bənzəyən "Sağ-salamat" leytmotivi, fiziki olaraq qırğından sağ çıxan insanların belə daxilən, mənəvi cəhətdən necə ağır yaralandığını və ruhən şikəst qaldığını ortaya qoyur. Sabir Əhmədli özünəməxsus realist, boyasız və səmimi üslubu ilə müharibə fəlakətinin yalnız ölənlərin deyil, geridə salamat qalanların da həyatını birdəfəlik alt-üst etdiyini ustadca vurğulayır və bu kiçik mətni millətin yaddaş salnaməsinə köçürür.

Məktub yetişmədi

Qışın dondurucu soyuğunda, Bakının Şeytanbazar adlanan ərazisində kənddən gəlmiş kasıb fəhlə Qurban, mirzə Molla Fərzəliyə yaxınlaşaraq vətəndə intizarla yolunu gözləyən anasına növbəti məktubunu yazdırır. O, məktubda anasına tezliklə kəndə qayıdacağını, qazandığı pullarla bacısına toy edəcəyini və ailənin çətinliklərinə son qoyacağını böyük bir ümid və sevinclə qeyd edir. Lakin bu səmimi və arzu dolu sətirlərin yazıldığı vaxtda neft mədənlərində fəhlələrin heç bir texniki təhlükəsizliyi qorunmur, insan həyatı ucuz bir qəpiyə bərabər tutulur. Məktub tamamlandıqdan dərhal sonra Qurban ağır fəhlə işinə — neft quyusunun içinə enməyə məcbur olur; lakin elə həmin andaca quyuda baş verən qəfil qaz partlayışı və boğucu duman gənc fəhlənin həyatına son qoyur. Hekayə, Qurbanın böyük xəyallarla yazdırdığı və anasının dərdlərinə məlhəm olacağını düşündüyü həmin son məktubun poçt vasitəsilə vətənə doğru yola düşməsi, lakin sahibinin artıq bu dünyada olmaması ilə — yəni "məktubun heç vaxt gerçek mənada ünvanına yetişməməsi" ilə başa çatır. Abdulla Şaiq bu sarsıdıcı sonluqla neft Bakısının parıltılı simasının arxasında gizlənən fəhlə sümüklərini, fəryadlarını və kapitalist quruluşun sadə insan talelərini necə acımasızca məhv etdiyini ustadca ifşa edir.

İsfəndiyar

Hekayə, baş qəhrəman İsfəndiyarın günəş qürub edən çağda ucsuz-bucaqsız Qobustan düzünü keçərək, silsiləli uca dağların qoynuna doğru dırmanması və bərəkətli sarı sünbül zəmilərinin qızılı mənzərəsini heyranlıqla seyr etməsi ilə başlayır. Əzizə Cəfərzadə əsərdə İsfəndiyar obrazı vasitəsilə sadə kənd adamının torpağa, zəhmətə və xalqın mənəvi irsinə olan dərin bağlılığını ön plana çıxarır. Dağların və yaylaqların əsrarəngiz təbiət təsvirləri fonunda İsfəndiyar ətrafındakı gənclərə hamının yaxşı bildiyi, lakin onun dilində tamamilə yeni və sehrli bir təsir bağışlayan qədim xalq qəhrəmanı Koroğlunun dastanlarını, igidlik əhvalatlarını nəql edir. Onun bu coşğulu hekayətlərini dinləyən gənclərin gözləri parlayır, milli qürur və mübarizlik hissləri oyanır. Yazıçı özünəməxsus lirik-etnoqrafik üslubu ilə bu kiçik mətndə Azərbaycan kəndinin milli koloriti, unudulmaqda olan adət-ənənələri və ağsaqqal mənəviyyatının gənc nəslin formalaşmasındakı rolunu ustadca vurğulayır

Heç vaxt yağmayacaq buludlar

Hekayənin baş qəhrəmanı, Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakültəsində çalışan, universiteti əlaçı diplomla bitirmiş 25 yaşlı istedadlı gənc alim S.Qafarlıdır. Gənc yaşlarından fizika elmini həyatının mərkəzinə qoyan, zehinli və hər şeyə qarşı son dərəcə diqqətli olan bu gənc, öz daxili təlatümləri və mənəvi axtarışları səbəbindən Yasamaldakı köhnə qəbiristanlığa gələrək qəbir daşlarının arasında məqsədsizcə dolaşmağa başlayır. Elçin bu qəribə personajın xarakteri vasitəsilə insanın cəmiyyət və kainat qarşısındakı yerini, həyatın faniliyini və elmlə insan ruhunun toqquşduğu nöqtələri incə ştrixlərlə təsvir edir. Hekayənin adına köçürülən "heç vaxt yağmayacaq buludlar" rəmzi, reallıqla xəyal arasında qalan, həyata keçməyən ümidləri, daxildə toplanan, lakin heç vaxt zahirə çıxaraq boşala bilməyən kədəri və mənəvi tənha insanın daxili aləmini simvolizə edir. Müəllif özünəməxsus axıcı, fəlsəfi və psixoloji nəsri ilə oxucunu gənc alimin daxili monoloqlarına ortaq edərək, intellektual fərdin cəmiyyət daxilindəki gizli dramını və yadlaşmasını ustadca nəzərə çatdırır