1862-ci ildə dərc olunan “Nalayiq məzəli əhvalat” Dostoyevskinin satirik üslubda yazılmış əsəridir. Əsər dövlət müşaviri, 43 yaşlı general İvan İliç Pralinskinin “humanizm” göstərmək ideyası ilə öz işçisinin toyuna gəlməsindən və bu “humanizm”in onu necə rüsvay edərək gülünc vəziyyətə salmasından bəhs edir. Əsərdə eyni zamanda Pseldonimovun timsalında “kiçik adam”ların həyat şəraiti, toy atmosferi və Peterburqun “alt” təbəqəsinin yaşam tərzi acınacaqlı və dəhşətli tərzdə böyük ustalıqla ifşa olunur.

Balzak yaradıcılığının mükəmməl nümunələrindən biri ­– “Polkovnik Şaber”. Əsər hamının müharibədə ölmüş bildiyi zabit Şaberin ağrılı-acılı həyatından bəhs edir. Dəhşətli döyüşlərdə möcüzəvi şəkildə sağ qalmağı bacaran Şaber “ölü” qalmağı seçir. Çətinliklərlə vəkil Dervilin köməyi ilə itirdiklərini geri qaytarmaq istəyən Şaber var- dövlətini mənimsəyib başqasına ərə gedən arvadına diriliyini sübut edə bilmir.

"Üçatlan" romanının qəhrəmanı, adı Ərşad kimi qeyd olunan Qayıbov Rəşid Mehti oğlu 1895-ci ildə Kürdmahmudlu kəndində anadan olmuşdur. Atası Mehti Cənubi Azərbaycanda yaşamışdır. Bir gün Mehti yaşlı bir kişinin oturub ağladığını görür. Soruşduqda kişi fars əyalət başçısı Rəhim xanın bacısı oğlunun onun qızını zorladığını deyir. Buna dözməyən Mehti atı minərək Rəhim xanın evinə gedir və Rəhim xanı səsləyərək onu və bacısı oğlunu güllələyərək öldürür. Bundan sonra Mehti qardaşı qaçaq Kərbalayi Əsədlə birlikdə Araz çayını keçərək indiki Füzuli rayon Kürdmahmudlu kəndinə gəlirlər.

Əsərdə baş verən hadisələr sadə kənd mühitində cərəyan edir. Kənddə guya bomba tapılması ilə bağlı yayılan şayiə bütün sakinlərin həyatını alt-üst edir. İnsanların gündəlik fəaliyyəti, bir-biri ilə münasibəti, qərarları bu qorxu və ajiotajın təsiri altında köklü şəkildə dəyişir. Haqverdiyev, satirik və bəzən ironik dillə, xalqın savadsızlıq və məlumat çatışmazlığı səbəbindən necə tez bir şəkildə çaşqınlığa və panikaya düşdüyünü göstərir. “Bomba” hekayəsində sadəcə bir hadisənin təsviri yox, bütövlükdə cəmiyyətin bədii-sosioloji təhlili verilir.

Hitlerin yəhudilərə qarşı amansız rəftarı sərhəd tanımır. Auşvits yəhudilərlə dolub. İki dostun ürək parçalayan hekayətidir bu roman. Dostların biri Auşvits rejiminə nəzarət edən komandanın oğlu, digəri isə həbsxanada qəddar işgəncələrə məruz qalan yəhudi ailəsinin üzvü... Onların öz dünyası var, öz oyunları, öz məşğuliyyətləri, heç zaman ağıllarına gəlməyən dəhşətli bir sonluğun astanasında əyləncə axtarışındadırlar. Uşaq məsumluğu onları qaz kamerasının ağzına qədər dartıb gətirir...