Bir gün Tonino adlı oğlan dərsə hazırlıqsız gəlmişdi. Müəllimin ondan ev tapşırığını soruşacağından çox qorxurdu. Məktəbə yaxınlaşanda həyəcandan ürəyi tir-tir əsirdi. Öz-özünə düşündü: “Nə olaydı, görünməz olaydım, müəllim məndən dərs soruşmayaydı”. Dərs başlandı. Müəllim bir-bir uşaqların adını çəkir, dərsə gəlməyənləri jurnalda qeyd edirdi. Öz adını eşidəndə Tonino yavaşca: “Buradayam”, – deyə dilləndi. Uşaqlar ətrafa boylandılar.

…Dovşanın biri can verirdi. Gözlərinin ifadəsi itmiş, bəbəkləri bulanıb bozarmışdı, rəngsiz ağzını torpağa dirəyib ağır-ağır nəfəs alırdı. O biri dovşanın, kolun dalından bircə qulaqları görünürdü. Qulaqlarının titrəyişindən başa düşmək olurdı ki, yenə şüursuz gözlərini bir nöqtəyə zilləyib nəfəs dərmədən, nə isə "üyüdür". Çöməlib dovşanın heysiz başını su qabına yaxınlaşdırdı ki, bəlkə heyvan su içə. Dovşan sudan acgözlüklə içib çeçədi, nəfəsi itdi, gözləri şüşə düymələr kimi hərəkətsiz qaldı. - İndi neyləyək?.. - əri əzabdan bürüşmüş üzüylə ona baxdı. Elə baxdı, elə bil dovşanı o öldürmüşdü.

Əli əsdi, ya fikri dağıldı, nə oldusa, yenə çayla dolu fincan apardığı yerdə əlindən sürüşüb ağzı üstə döşəməyə dəydi. Fincanla bir, ürəyi də döşəmənin işıltılı üzünə dəyib çilik-çilik oldu… Dağılan yenə şirin çay idi. Son görünmə: 2 aprel, 16:55 - Cavid Zeynallı Azərbaycan teatr sənətində Molyer faktoru - Gülər Ədilzadə Azərbaycan beynəlxalq simpoziumda Dəhlizin o biri başında anasının əsəbilikdən əyilmiş üzü göründü. Anasının üzü əsəbiləşəndə elə vahiməli olurdu, adamın az qalırdı bağrı yarıla.

Müqəddimə, 7 əsas fəsil, 13 qısa hissə və son sözdən ibarət olan bu əsərdə Qarabağın qədim zamanlardan başlayaraq, 1828-ci ilə qədər davam edən siyasi tarixindən bəhs edilir. Xüsusilə, 1747-1828-ci illərdə Qarabağ və qonşu rayonlarda baş verən tarixi hadisələr, Pənah xan və İbrahim xanın hakimiyyəti haqqında verilən məlumatlar və s. olduqca dolğun əksini tapıb. Əsərin müqəddimə və son sözündə deyildiyi kimi, bu hadisələri təsvir edən müəllif uzun zaman hər iki xanın yanında katiblik və vəzirlik etmiş, haqqında danışılan bir çox hadisələrin şahidi və iştirakçısı olmuşdur.

“Şahzadə və dilənçi” romanı iki damcı su kimi bir-birinə bən­zə­yən oğlanların – ingilis şahzadəsi Eduard Tyudorun və balaca di­lən­çi Tom Kentin qeyri-adi taleyi haqqında qəribə bir macəradır. Tə­sadüf nəticəsində bu oğlanlar rollarını dəyişirlər. Dilənçi oğlan kral, kral isə dilənçi olur. Bu zaman bir tərəfdən nağıl, digər tərəf­dən isə tarixi pamfletdir. Bəzi ədəbiyyatşünasların fikrincə, roman cəmiyyətdə ədalətsizliyi satirik şəkildə ifşa etmək məqsədilə ya­zıl­mışdır. “Şahzadə və dilənçi” romanının oxumaqla hədsiz zövq alacaq, mənəvi dünyanızı zənginləşdirəcəksiniz.