Ferens Molnarın bu dünya şöhrətli əsəri XX əsrin əvvəllərində Budapeştdə yaşayan bir qrup məktəbli oğlanın dostluq, sədaqət və bərabərlik hekayəsindən bəhs edir. Hadisələr Pal küçəsində yerləşən və uşaqların özlərinə oyun sahəsi (vətən) seçdikləri boş bir mütəkkə ətrafında cərəyan edir. Boka adlı cəsur və ədalətli oğlanın rəhbərlik etdiyi bu qrup, öz oyun sahələrini başqa bir məktəbli qrupun – "Qırmızı köynəklilər"in nəzarətinə keçmək cəhdindən qorumağa çalışır. Hekayənin ən parlaq siması isə qrupun yeganə sıravi əsgəri olan kiçik, cılız, lakin böyük ürəkli Nemçekdir. O, öz dostlarına və qrupuna olan sadiqliyini sübut etmək üçün fədakar addımlar atır və bu yolda böyük bir soyuqdəyməyə məruz qalır. İki qrup arasında baş tutan böyük mütəkkə yarışında oğlanlar dürüstlük və cəsarət nümayiş etdirirlər. Əsər uşaqların dünyasındakı saf dostluğu, daxili birliyi və böyümək dövründə qarşılaşdıqları ilk ciddi həyat dərslərini təsirli bir dillə ortaya qoyur

Anton Çexovun bu dərin əsəri ömrünün yetkin çağlarını yaşayan, cəmiyyətdə böyük hörmət və nüfuz qazanmış yaşlı elm fədaisi – professor Nikolay Stepanoviçin daxili hesabatından bəhs edir. İllər boyu elmə xidmət edən, saysız-hesabsız uğurlara imza atan professor həyatının bu dövründə daxili bir boşluq və ətrafındakı insanlara qarşı qəribə bir laqeydlik hiss etməyə başlayır. Nə ailəsi ilə qurduğu gündəlik dialoqlar, nə də qazandığı titullar artıq onun ruhunu qidalandırır. Onun daxili dünyasını anlayan və bölüşən yeganə insan isə vaxtilə himayəsinə götürdüyü gənc və həssas qəyyumluq qızı Katyadır. Katya da öz növbəsində həyatda öz yolunu itirmiş, böyük ümidsizlik içində çabalayan bir gəncdir. Povestin sonunda Katya professordan gələcək həyatı üçün bir məsləhət, bələdçilik istəyir. Lakin öz daxili dünyasında suallarına cavab tapa bilməyən və həyatın ali məqsədini itirdiyini düşünən qoca alim ona heç bir kömək edə bilmir. Əsər xarici uğurların və sosial statusun insanın daxili tənhalığını, mənəvi axtarışlarını və həyatın qayəsini tapmaq ehtiyacını ört-basdır edə bilmədiyini böyük bir ustalıqla nümayiş etdirir.

Tomas Mannın bu klassik əsəri XX əsrin əvvəllərində Almaniyada yaşayan, orta yaşlı, təbiət aşiqi bir qadının – Rozaliya fon Tümmlerin daxili dünyasından və hisslərindən bəhs edir. Həyatının yetkinlik dövrünü yaşayan Rozaliya artıq gəncliyinin geridə qaldığını düşündüyü bir vaxtda, oğluna dərs demək üçün gələn gənc amerikalı müəllim Kenata qarşı dərindən heyranlıq və sevgi hissləri bəsləməyə başlayır. Bu böyük sevgi duyğusu qadının bütün bədəninə və ruhuna elə bir enerji verir ki, o, yenidən gəncləşdiyini, təbiətin ona yeni bir həyat və fiziki təravət bəxş etdiyini hiss edir. Rozaliya bu vəziyyəti təbiətin möcüzəsi və sevginin gücü kimi qəbul edərək böyük bir sevinc və ümid içinə qərq olur. Lakin bu gözəl hisslərin və ani fiziki canlanmanın arxasında təbiətin qəddar bir oyunu dayanır. Qadının gənclik və sevgi illüziyası olaraq gördüyü bu fiziki dəyişikliklər, əslində onun daxilində gizlincə inkişaf edən ciddi bir fiziki xəstəliyin xəbərçisidir. Əsər insanın təbiət tərəfindən necə aldadıldığını, daxili duyğular ilə amansız bioloji reallıq arasındakı təsirli ziddiyyəti böyük bir ustalıqla ortaya qoyu

Con Steynbekin məşhur əsəri füsunkar Kaliforniya vadisində, təsərrüfatla məşğul olan gənc və enerjili bir qadının – Elisa Allenin daxili dünyasından bəhs edir. Həyat yoldaşı ilə sakit, lakin monoton bir ömür sürən Elisanın ən böyük ehtiras və sevgi mənbəyi öz bağçasında xüsusi qayğı ilə yetişdirdiyi xrizantem gülləridir. Günlərin bir günü onların evinə qazan-qab təmir edən, səyyar bir səyahətçi gəlir. Bu naməlum şəxs Elisanın yetişdirdiyi xrizantemlərə böyük maraq və heyranlıq göstərir, qadın isə öz növbəsində onun bu marağını daxili dünyasının anlanması və ruhunun kəşf edilməsi kimi qəbul edir. Elisa böyük bir sevinclə ən gözəl güllərini bəsləyib böyütməsi üçün ona hədiyyə edir. Lakin həmin axşam həyat yoldaşı ilə şəhərə gedərkən, Elisa yolda səyyar satıcının gülləri rəhmisizcəsinə kənara atdığını, sadəcə dibçəyi özünə götürdüyünü görür. Bu mənzərə qadının incə duyğularına, daxili arzu və ümidlərinə böyük bir zərbə vurur, insan münasibətlərindəki səmimiyyətsizliyi və daxili tənhalığı dərindən hiss etməsinə səbəb olur.

Alberto Moravianın İtaliya mühitini əks etdirən bu satirik əsərində altı nəfərlik bir dost qrupunun bir araya gələrək keçirdiyi maraqlı bir axşamdan bəhs olunur. Hadisələr qrupun bir az gərgin xasiyyətli dostları Sirionu məclisə dəvət etməsi və restoran seçimini qənaətcil Amilkarenin öhdəsinə buraxması ilə başlayır. Onlar köhnə, kimsəsiz küçələrdən keçərək gözləntilərindən çox uzaq olan, sadə bir məkana daxil olurlar. Yemək seçimi, xidmətin ləngliyi və xırda anlaşılmazlıqlar ucbatından hər kəsin əhvalı tədricən pisləşir, səmimi başlayan söhbətlər isə yerini gərgin dialoqlara verir. Müəllif bəsit bir şam yeməyi fonunda insanların daxili xarakterini, gizli eqolarını və xırda sosial ziddiyyətləri böyük ustalıqla ortaya qoyur. Adı bəxtəvər görünsə də, əslində ironiya ilə dolu olan bu məclis, insan münasibətlərinin və süni nəzakət qaydalarının nə qədər kövrək olduğunu göstərən maraqlı bir yekunla başa çatır.