Əsgər şəhadət barmağını irəli uzadıb soruşdu: – Bu, senin uşak? – Hə, - kəndli cavab verdi. – Bu da arvat? – Hə. – Men uşakları çok sevar... …Yay fəsli idi. Günəş zəmilərdə taxılı, meşələrdə küknar ağaclarını yandırıb-yaxır, Pistoyi dağlarının yamaclarına sığınmış kəndli daxmalarının çızdağını çıxardırdı… – Evda menim çoklu uşak var, – əsgər sözünə davam elədi. O, əlindəki sumbata kağızıyla öz yük avtomobilinin qara kamerini sürtüb təmizləyir, heç yana tələsənə oxşamırdı. Alnı büsbütün tər içində idi; qırx dördün yayı heç dözüləsi deyildi.

Solmaz Əkrəmə ərə gedəndə Əkrəmin oğlu Adil cəmi üç aylıq idi. Arvadı isə kəndlərinə ermənilər növbəti dəfə hücum edəndə ölmüşdü. ermənilərin kəndə yağdırdığı mərmilərdən biri məhz həmin gün dünyaya övlad gətirən qadının olduğu otağın şüşəbəndinə düşmüş, qəlpələr ətrafda hər şeyi darmadağın etmiş, zahı ananın köksünü parçalamışdı. O gün Əkrəm qəlpə dəyməyən, möcüzə nəticəsində xilas olan yenicə doğulmuş körpəylə evdə tək qalmışdı.

Hә, başlayaq! Hekayəmizin axırına çatanda indi bildiyimizdən çox-çox artıq əhvalat biləcəyik. Demək, belə, biri vardı, biri yoxdu, bir div vardı, lap xalis şeytan! Əhvalıının xoş çağında o, elə bir güzgü düzəltdi ki, orda xeyirxah əməl, gözəllik kiçilib az qala yox olur, pis işlər, eybəcərlik isə şişib böyüyür, daha da eybəcərləşirdi.

Amerika hindularının həyatına böyük maraq göstərən C.F.Kuper bu romanda Nataniel Bampo ilə yanaşı, cəsur, mərd, igid hindu obrazlarına xüsusi yer ayırır. Belə ki, bu əsərdə başdan-başa romantik səciyyə daşıyan hindu aləminin arxada qalması, ayrı-ayrı hindu qəbilələrinin (delavarlar, quronlar və s.) bir-biri ilə və Amerikada hökmranlıq etmək uğrunda mübarizə aparan ingilis və fransız ordularının öz aralarında müharibə etmələri, nəhayət bütün bu tarixi və siyasi hadisələrin fonunda ağdərili Şahingözün (Natti Bamponun) və onun qırmızıdərili dostu hindu Çinqaçkukun, onun oğlu Unkasın, polkovnik Munronun, onun qızları Alisa və Koranın, mayor Dunkanın və bir sıra başqa qəhrəmanların həyatı və onların başlarına gələn macəralar təsvir olunmuşdur.

Sovet ədəbiyyatının parlaq nümayəndələrindən biri olan Çingiz Aytmatovun ilk böyük uğuru hesab edilən “Cəmilə” povesti, sevgi, azadlıq və insan mənəviyyatı haqqında dərin və poetik bir əsərdir. Kənd qızının – Cəmilənin cəmiyyətin qəliblərinə qarşı çıxaraq ürəyinin səsinə qulaq asması, oxucunu əxlaq, azad seçim və həqiqi sevgi barədə düşünməyə vadar edir. Aytmatovun incə müşahidə qabiliyyəti və təsirli dili, bu sadə görünən hekayəni universal və zamansız bir sənət əsərinə çevirir. “Cəmilə” – ürəkdən gələn səmimi bir etiraf, bir qadının öz xoşbəxtliyi uğrunda apardığı səssiz mübarizənin dastanıdır.