Jül Vernin həd­siz maraqla oxunan kitab­la­rın­dan biri də “Gənc səyyahlar” romanıdır. Londondakı Antil məktəbinin müsabiqədə yüksək yerləri tutan 9 tələbəsi mükafat olaraq Qərbi Hindistandakı müxtəlif adalara gəmi ilə səyahət imkanı qazanır. Onlar müəllimlərindən birinin – Horatsi Pattersonun müşayiəti ilə yola düşürlər. Lakin elə ilk gün­lərdən maraqlı hadisələr başlayır, gənc səyyahlar isə onları qar­şıda daha təhlükəli, həyəcanlı macəraların gözlədiyindən xə­bər­sizdirlər.

Romanın baş qəhrəmanı – kimsəsiz və utancaq bir xəyalpərəstdir. Bəyaz gecələrin birində xəyalpərəst oğlan Nastya adlı bir qızla tanış olur, zaman keçdikcə ona vurulur. Amma Nastya ona dost və qardaş gözü ilə baxır. Qız ona özünün keçmiş monoton həyatından, ilk məhəbbətindən və sevdiyi insanın onu necə tərk etdiyindən danışır. Xəyalpərəst oğlan Nastyaya yardım edir, ona mənəvi dəstək olur. Oğlanın duyğularını layiqincə qiymətləndirməyə can atan Nastya bir gün onun sevgisinə cavab verməyi qərara alır. Lakin əvvəlki sevgilisi qayıdınca, qız dostunu tərk edir. Oğlan Nastyanı bağışlayır və yenə sevməyə davam edir. Nastya onun həyatının ən parlaq səhifəsidir! Dünya ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biri hesab edilən Fyodor Mixayloviç Dostoyevski (1821-1881) rus ədəbiyyatı tarixində özünəməxsus yer tutur. Tənqidçi Belinski deyirdi ki, o qeyri-adi və bənzəri olmayan bir istedaddır. F.M.Dostoyevskinin yaradıcılığı dünya ədəbiyyatında realizmin inkişaf etməsi üçün zəngin bir xəzinədir. Onun ‘Bəyaz gecələr’ əsəri 1848-ci ildə çap olunub. Dostoyevski bu əsəri gənclik illərinin dostu, şair A.N.PIeşeyevə həsr edib.

Kiçik hekayələr müəllifi kimi tanınan Mopassan həm realist, həm də fantastik mövzularda yazmışdır. 1880-ci ildə ilk şah əsəri olan «Gonbul»u çap etdirmişdir. Burada hadisələr baş qəhrəman – yüngül xasiyyətli gənc qadın Elizabetin (çox kök olduğuna görə ona “gonbul” deyirdilər) ətrafında cərəyan edir. Əsər Fransa və Prussiya arasında gedən müharibənin təsviri ilə başlayır. Gonbul fiziki cəhətdən əxlaqsız, sadəlövh idi və ondan hamı istifadə edirdi.

İngilis yazıçısı Daniel Defo öz dövründə daha çox ictimai, siyasi, iqtisadi problemlərdən yazan publisist kimi tanınmışdı. Hətta bəzi pamfletlərinə və satirik şeirlərinə görə o, rüsvayçılıq sütununa və həbsə məhkum olunmuşdu. D.Defonun bir sıra romanlarında ictimai mühitin insanları əxlaqsızlığa və cinayətə vadar etdiyi göstərilir. 1719-cu ildə yazılmış “Robinzon Kruzo” romanı D.Defonun ən məşhur əsəridir.

Gürcü yazıçısı Nodar Dumbadzenin (1928-1984) yaradıcılığı özünün xüsusi səmimiliyi, yumoru və yüksək dramatikliyi ilə fərqlənir. “Kukaraça“ (1980) povesti Dumbadzenin ən güclü və təsirli əsərlərindən biridir. Hətta infarktdan sonra da yazıçı əsər üzərində işləməkdən qalmır: qəhrəmanının – sahə müvəkkili Tuşuraşvilinin həyatı, müəllifi bir anda sakit buraxmır. Anna İvanovnanın hətta qatı cinayətkar Murtalonun sətir altı sözləri Sovet İttifaqının heç də bitkin cəmiyyət olmadığını oxuculara ustalıqla göstərirdi. Bu mənada inanıram ki, indiki cavan oxucularımız üçün də bu əsər böyük maraq kəsb edəcəkdir.