Ro­man­da XVIII əs­rin so­nun­da Azər­bay­can xan­lıq­la­rı ara­sın­da­kı zid­diy­yət­li mü­na­si­bət­lər­dən, hə­min dövr­də Qa­ra­bağ­da cə­rə­yan edən ha­di­sə­lər­dən, Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nın bü­tün­lük­lə öz ha­ki­miy­yə­ti al­tın­da gör­mək is­tə­yən Ağa Mə­həm­məd şah Qa­car­dan, Qa­ca­rın şi­ma­li Azər­bay­­ca­na yü­rü­şün­dən, Rus im­pe­ri­ya­sı­nın Qaf­qaz­da ilk da­yaq­la­rı­nın ya­ran­ma­sın­dan və bu gər­gin ic­ti­ma­i-­si­ya­si du­rum­da fa­ci­ə­li gün­lər ya­şa­yan o tay­lı-­bu tay­lı Azər­­bay­can xal­qı­nın qis­mə­ti­nə düş­müş ağ­rı­lı­-a­cı­lı ta­le­dən söh­bət açı­lır.

Ro­man­da XVIII əs­rin so­nun­da Azər­bay­can xan­lıq­la­rı ara­sın­da­kı zid­diy­yət­li mü­na­si­bət­lər­dən, hə­min dövr­də Qa­ra­bağ­da cə­rə­yan edən ha­di­sə­lər­dən, Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nın bü­tün­lük­lə öz ha­ki­miy­yə­ti al­tın­da gör­mək is­tə­yən Ağa Mə­həm­məd şah Qa­car­dan, Qa­ca­rın şi­ma­li Azər­bay­­ca­na yü­rü­şün­dən, Rus im­pe­ri­ya­sı­nın Qaf­qaz­da ilk da­yaq­la­rı­nın ya­ran­ma­sın­dan və bu gər­gin ic­ti­ma­i-­si­ya­si du­rum­da fa­ci­ə­li gün­lər ya­şa­yan o tay­lı-­bu tay­lı Azər­­bay­can xal­qı­nın qis­mə­ti­nə düş­müş ağ­rı­lı­-a­cı­lı ta­le­dən söh­bət açı­lır.

“Atamın ruhu” Azərbaycan türk varlığının təməl daşlarından olan ailədən, ata-anaya tapınmaq səviy­yəsində olan ənənəvi bağlılıqdan bəhs edir. Ata hə­yatdan gedir, sanki dünya silkələnir, dağ yerindən oynayır və bir çox məsələlərə baxışlar da dəyişir. Əsərdə müəllif atasının son günlərini psixoloji dəqiqliklə və bütün övladların gözüylə baxaraq qə­ləmə almışdır. Ata ruhu əsərdə həm övladları, nəsli toplayan, bağlayan, ənənəvi mənəvi dəyərlərdən qopmağa qoymayan real bir güc və eyni zamanda insanı insan edən ilahi enerji, dərki çətin olan əbədiyyət havasıdır. Bədən ölür, amma ruh ölmür. Ruhun və Tanrının mövcudluğunun təsdiqinə şübhə yoxdur. Əsərdə bu həqiqət müşahidə və bədii yolla təsdiqini tapır.

Əsərdə, Şərq fəlsəfi fikrində qırmızı xətlə keçən “vəhdəti-vücud” dünyagörüşünün bədii təcəssümü kimi, insanın təbiətin bir parçası olduğu canlı boyalarla işlənilib. Heç nəyin təsadüf olmaması, hər hadisənin, sözün, uğur və uğursuzluğun bir əlamət olması romanın qayəsini təşkil edir. İnsan bu əlamətləri anlayarsa və öz yolunu davam etdirərsə kainatın ona məqsədinə çatmaqda yardım etməsi əminliyi İslam fəlsəfəsinin “nə baş verirsə, insanın xeyrinədir” tezisi ilə üst-üstə düşür…

A.Belyayev «Amfibiya adam» romanında insan tale­lərinin ziddiyyətli dramatizmini ön plana çəkir. Cərrah Salvator insan orqanizmini mükəmməlləşdirmək, onu nəinki yer üzərindəki var-dövlətin sahibi, eyni zamanda dəniz və okeanların sirrini öyrənmək, onu öz iradəsinə tabe etdirmək üçün qeyri-adi cərrahiyyə əməliyyatı aparıb insanı suda-quruda yaşaya bilən bir canlıya çevirmək istəyir. Cərrah, məqsədinə nail ola bilmir. Təklikdə, bütün aləmdən kənar, gizli bir sığınacaqda doğan və həyata keçirilən bu niyyət, vəziyyətin bütün mürəkkəbliyini əhatə edə bilmir. İxtiandr – insan-balıq bütünlüklə dənizlərin dərinliklərinin sahibinə çevrilmir və uzun müddət torpaq üzərində yaşamaq qabiliyyətini də itirir. Özünün bütün kədərini, qüssəsini, vəziyyətinin acınacaqlı olduğunu dəniz kənarına Quttiereni görüb sevəndən və öz mənfəətlərini güdən iki avantüristin gizli niyyətlərinin obyektinə çevriləndən sonra anlamağa başlayır.